Afval verminderen? Zo doen we dat binnen ZGT
De afgelopen week stond landelijk in het teken van de campagneweek “Zorg zonder Afval”. Ook binnen ZGT hebben we hier aandacht aan besteed. Hieronder lichten we een aantal voorbeelden uit van duurzame initiatieven die al voor veel afvalvermindering in ons ziekenhuis zorgen en delen we een aantal mooie resultaten.
3Noord vermindert speciaal ziekenhuisafval met simpele aanpassingen
Mart Eggink, verpleegkundige 3Noord en lid Green Team: “Twee jaar geleden zijn we gestart met het Green Team. We begonnen eenvoudig: papier, plastic en restafval scheiden. Maar al snel ontdekten we dat er nog meer winst te behalen viel, vooral rondom ons Specifiek ZiekenhuisAfval (SZA).
Bewustwording over SZA
SZA is medisch afval dat gevaarlijk kan zijn voor mensen of voor het milieu. Bijvoorbeeld gebruikte naalden, verband met bloed erop of bepaalde medicijnen. Dit afval mag niet bij het gewone afval worden gegooid. Daarom wordt het apart ingezameld en op een veilige manier verwerkt. Dit afval kan niet gerecycled worden en wordt daarom verbrand. Dit is daardoor erg belastend voor het milieu. Daarom gingen ze op afdeling 3Noord nadenken: wat kunnen wij doen om dit afval te verminderen?
Mart vertelt verder: “Samen met een collega ben ik gestart met het creëren van bewustwording op onze afdeling. Tijdens teamvergaderingen en via nieuwsbrieven lieten we zien hoe niet-duurzaam SZA is. Dat maakte voor onze collega’s veel inzichtelijk.
Kritisch kijken naar bestaande gewoontes
De oplossing bleek verrassend simpel: we hebben kritisch gekeken naar de plekken waar SZA-vaten stonden en ons afgevraagd of ze daar echt nodig zijn. Vaak stond er automatisch een SZA-vat naast een prullenbak. Hierdoor werd afval gemakkelijker in de verkeerde bak gegooid.”
Kleine verandering, groot resultaat
Door alleen nog een SZA-vat te plaatsen op de plek waar het meeste SZA-afval ontstaat (de medicatieruimte) werd afval scheiden eenvoudiger en effectiever gemaakt. En dat werkt! Eerder werden er nog 140 SZA-vaten gebruikt, nu gebruikt deze afdeling nog slechts 43 vaten per jaar.
Natuurlijk ging dat niet zonder uitdagingen. Er was soms weerstand, vooral wanneer niet duidelijk was welk afval waar hoorde. Daarom werden er afvalwijzers gemaakt. Dankzij feedback van collega’s werden deze steeds verder verbeterd. Inmiddels is de werkwijze zo ingeburgerd op de afdeling, dat deze afvalwijzers eigenlijk niet meer echt nodig zijn. Alleen de zaken die nog vaak mis gaan of nieuw zijn worden nog aangegeven.
Mart: Wat mooi is om te zien is dat het gedrag zich verspreidt als een olievlek. Als iets verkeerd wordt weggegooid, wordt iemand daarop gewezen, niet belerend, maar juist om elkaar te ondersteunen. En het mooie is: iedere afdeling kan dit doen.”
Celstofmatjes zijn absorberende wegwerpmatjes. Deze nemen vocht (bijvoorbeeld bloed en urine) op. Ook worden ze gebruikt om bedden, onderzoeksbanken, behandeltafels of de omgeving schoon te houden. Maar dit kan vaak ook op een andere, meer duurzame manier. Bijvoorbeeld door het gebruik van een handdoek, die daarna kan worden gewassen. Een vermindering van 100 celstofmatjes staat qua CO2-uitstoot gelijk aan ongeveer 120 kilometer autorijden.
Kleine veranderingen, grote impact op 5Zuid
Binnen het GreenTeam van afdeling 5Zuid is breed gekeken naar hoe de afdeling kan verduurzamen. Daarbij zijn ze gestart met iets relatief eenvoudigs, maar met een groot effect dat door meer verpleegafdelingen kan worden ingezet.
Van wegwerpplastic naar herbruikbaar servies
De vlakommen, lepels en eierdopjes die op de afdeling werden gebruikt, waren van plastic. Inmiddels zijn deze vervangen door herbruikbaar servies: gewone kommen en lepels. En de eieren? Die worden gewoon los op het bord gelegd.
Richelle Ensink, verpleegkundige: “Plastic is makkelijk, je gebruikt het één keer en gooit het daarna weg. Herbruikbaar servies vraagt wat meer aandacht omdat het moet worden schoongemaakt en opgeruimd. Maar daardoor ontstaat er minder afval. En het is ook veel lekkerder om met een gewone lepel te kunnen eten.”
Kleine aanpassing, merkbaar resultaat
Meer afwas betekent ook dat de afwaskarren voller zijn en er soms een extra afwaskar nodig is. Toch weegt dat ruimschoots op tegen het verminderen van plasticgebruik. Alleen al op deze afdeling levert deze verandering een besparing van ongeveer €600 per jaar op.
Richelle: “Dat lijkt misschien niet veel, maar bedenk je dat dit op iedere verpleegafdeling zou kunnen. Dan loopt het al snel op! Het mooiste zou natuurlijk zijn als we de besparingen op een leuke manier op onze eigen afdeling kunnen benutten.”
Duurzaamheid vraagt betrokkenheid en doorzettingsvermogen
Om collega’s betrokken te houden, deelt het Green Team regelmatig cijfers en resultaten van hun duurzame acties. Dat maakt inzichtelijk wat kleine veranderingen daadwerkelijk opleveren.
Doordat zorgverleners ook op andere afdelingen werken, merken zij dat daar soms vaker plastic wordt gebruikt. Dat roept vragen op: Waarom wordt dit niet ZGT-breed aangepakt? Waarom doen wij deze moeite? Deze gesprekken worden open gevoerd in het team om tot oplossingen te komen.
Verandering kost energie en vraagt doorzettingsvermogen, maar volgens de Green Team-leden levert het altijd iets op. Juist het idee dat je echt iets kunt veranderen en anderen anders laat nadenken, maakt het de moeite waard.
Richelle sluit af: “Eigenlijk ben ik best trots op wat we al hebben bereikt. Ook met kleine stapjes kun je al een groot verschil maken.”
Patiënten krijgen vaak meerdere keren per dag medicijnen. Iedere keer krijgt de patiënt een nieuw medicijncupje. Hierdoor ontstaat er veel afval. Dit kan ook anders. Want het is niet altijd nodig om de medicijnen in een cupje te geven. Soms kan het op een bord of gewoon in de hand. Of, als een cupje wel nodig is, dan kan hetzelfde cupje een aantal keer worden gebruikt voor dezelfde patiënt. Een vermindering van 1000 plastic medicijncupjes is qua CO2-uitstoot hetzelfde als 57 kilometer autorijden.
Duurzame stappen op de OK: van wasbare mutsen tot minder afval
Op de OK werkt een groot Green Team dagelijks aan het verduurzamen van de operatiekamers. In dit team werken collega’s vanuit de OK, anesthesie, chirurgie en recovery samen aan slimme en praktische verbeteringen. Operatieassistenten Lieke en Chien Yie vertellen enthousiast over de duurzame stappen die al zijn gezet.
Lieke: “Iedere operatie zorgt voor veel afval op de OK. Daarom vinden we het belangrijk om hier bewust mee om te gaan.”
Wasbare OK-mutsen maken het verschil
Een van de projecten waar het Green Team mee aan de slag ging, zijn de wasbare OK-mutsen. Deze mutsen zijn er in verschillende modellen, maten en kleuren, zodat iedereen een passende variant kan kiezen. Na gebruik worden ze simpelweg bij de was gedaan en opnieuw gebruikt. Een wasbare muts kan minimaal 100 keer worden hergebruikt en is daarmee qua CO2-voetafdruk ongeveer 60% duurzamer dan een wegwerpmuts.
De wegwerpmutsen zijn nog steeds beschikbaar, omdat niet iedereen de wasbare variant even prettig vindt. Dat heeft onder andere te maken met gemak, comfort en persoonlijke voorkeur.
Lieke: “Maar doordat duurzaamheid veel aandacht krijgt op de afdeling, zie je dat steeds meer collega’s toch de overstap maken.”
Van wegwerp naar hergebruik
Ook op andere gebieden kijkt het Green Team kritisch naar mogelijkheden om afval te verminderen. Zo wordt er actief gewerkt aan het terugdringen van het gebruik van celstofmatjes.
Chien Yie: “We hebben goed gekeken bij welke handelingen een celstofmatje echt nodig is. Soms kunnen we ook prima een handdoek gebruiken, bijvoorbeeld om drukplekken bij de patiënt te voorkomen. Door daar bewust naar te kijken, merk je al snel dat het ook anders en duurzamer kan.”
Volgens Lieke en Chien Yie zit de kracht vooral in praktische oplossingen. Hun belangrijkste tip? Maak duurzame veranderingen werkbaar in de praktijk en blijf collega’s betrekken.
“Er is weinig weerstand als iets praktisch uitvoerbaar is. Vraag collega’s om feedback en om tips hoe het nóg beter kan. Zo kom je samen tot mooie oplossingen.”