De bijzondere kracht van honing uit de bijenstal van ZGT

Wat hebben bijen en wondzorg met elkaar gemeen? Meer dan je misschien denkt. De honing uit de bijenkasten op het terrein van ZGT wordt namelijk gebruikt op de vaatchirurgie en wondpolikliniek.

Om daar meer over te weten te komen, gingen we langs bij de bijenstal en spraken met imkers Ad Hermans en Jan Meiijerink. Physician assistant i.o. Arne Wessels vertelt vervolgens hoe deze lokale honing wordt ingezet bij de behandeling van wonden en wat de werking ervan is.

Een plek vol gezoem

Onder het afdak staan zo'n vijftien bijenkasten, netjes naast elkaar met de openingen gericht op het groen. Voor de kasten klinkt een gezoem en Ad en Jan trekken hun imkerpak aan. Vol enthousiasme vertellen ze over hun bijzondere werk, de bijen én de honing die bijdraagt aan de zorg.

De twee zijn oud-collega's en wonen allebei op een steenworp afstand van het ziekenhuis. Dat is wel zo handig, want imkeren kost veel tijd. Via de vrouw van Ad, die jarenlang in het ziekenhuis werkte, kwam Ad in contact met het ziekenhuis. Inmiddels verzorgen Ad en Jan al ruim vijf jaar samen een aantal bijenkasten in de bijenstal op het ziekenhuisterrein. Ook de imkers Dik en Frans hebben enkele kasten in de bijenstal van ZGT.

Wist je dat?

Een bijenvolk kan uit meer dan 30.000 bijen bestaan. Er is altijd één koningin, die in het hoogseizoen wel 1.400 eitjes per dag kan leggen. Daarnaast leven er 500 tot 1.000 darren (mannetjes) in het volk. De rest bestaat uit werksterbijen, die nectar verzamelen, de honing maken en de kolonie verzorgen.

De werksterbijen brengen nectar naar de bijenkorf. Daar voegen ze enzymen toe en laten ze het water verdampen door met hun vleugels te waaieren. Zo ontstaat honing, die wordt opgeslagen in de honingraat.

Van raat naar spuit

Zodra de honingraten zijn verzegeld, kunnen de imkers de honing oogsten. Eerst wordt de honing uit de raten geslingerd. Daarna zeven ze de honing twee keer: eerst door een grove dubbele zeef en vervolgens door een fijne zeef. Tot slot scheppen ze het schuim eraf. Daarna gaat de honing in potten, die in een aparte ruimte worden bewaard. Daar blijft de temperatuur onder de 40 graden, zodat de kracht van de honing behouden blijft. Vanuit de potten worden maandelijks zo'n 150 tot 200 spuiten van 2,5 of 5 ml voor de wondzorg met honing gevuld. De vier imkers stemmen steeds onderling af wie de spuiten samen vullen.

Meer dan een hobby

"Imker zijn is prachtig," vertelt Ad. "Je bent bezig met de natuur, de bijen en de honing. Het heeft veel facetten. Het werk is ontzettend veelzijdig." Jan vult aan: "Dat de honing vervolgens wordt gebruikt in ZGT en patiënten kan helpen, maakt het extra bijzonder. Daar doen we het heel graag voor."

“Daar zijn veel patiënten hen vast heel dankbaar voor”, zegt physician assistant i.o. Arne Wessels. Op de wondpolikliniek behandelt hij dagelijks patiënten met medische honing. Naar schatting gebruikt hij deze behandeling bij ongeveer 30 tot 50 procent van de patiënten die hij ziet. Arne legt uit dat de honing een natuurlijke werking heeft die helpt bij het reinigen en herstellen van wonden.

Wat doet medische honing in een wond?

“De suiker in de honing heeft een tweeledig effect,” vervolgt Arne. “De suikers houden de de wond vochtig door wondvocht aan te trekken. De zuigkracht van de honing is zo sterk dat ook het vocht uit de aanwezige bacteriën wordt onttrokken waardoor zij verschrompelen en doodgaan. Daarnaast wordt door een enzym, glucose-oxidase, suiker omgezet naar onder meer waterstofperoxide. Waterstofperoxide heeft een reinigende werking op de wondbodem.”

Daarnaast is honing zuur. De meeste bacteriën groeien niet goed in een zure omgeving. Zo helpt honing om infecties te voorkomen en ondersteunt het de genezing van de wond.

Honing is niet geschikt voor alle wonden. De behandeling moet worden afgestemd op de oorzaak en toestand van de wond. Het kan een goede keuze zijn voor geïnfecteerde wonden met dood weefsel of een onaangename geur uit komt.”

Geen wondermiddel, wel een waardevolle aanvulling

Arne: “Honing is een hulpmiddel, geen oplossing op zichzelf. Medische honing kan het wondgenezingsproces ondersteunen, maar lost de oorzaak van een wond niet op. Een goede behandeling begint met het aanpakken van de onderliggende oorzaak. Pas in combinatie met passende wondzorg kan medische honing een waardevolle bijdrage leveren aan het herstel.

We zien goede resultaten. Maar er is weinig wetenschappelijk bewijs over de effectiviteit van honing op wondgenezing. Dit komt omdat wondgenezing afhankelijk is van veel factoren waarbij het meest belangrijk is dat de onderliggende oorzaak van het ontstaan van de wond wordt behandeld.

Meer dan wondherstel alleen

Ook vanuit duurzaamheidsperspectief kan medische honing voordelen bieden. Daarnaast kan het bijdragen aan lagere zorgkosten. Wanneer een wond sneller geneest of minder vaak hoeft te worden verbonden, kan dit leiden tot minder materiaalgebruik, minder verbandwisselingen en mogelijk minder zorgmomenten. Daarnaast kan de antibacteriële werking van medische honing in sommige gevallen bijdragen aan een vermindering van het antibioticagebruik. Van bloem tot bijenkast, van honingraat tot wondzorg: een bijzondere duurzame reis, met de patiënt als eindbestemming.