Obesitas is meer dan een kwestie van wilskracht

Volgens bariatrisch chirurg Tim Verhagen wordt obesitas nog te vaak gezien als een probleem dat mensen zelf hadden kunnen voorkomen. "Ik heb nog nooit iemand gesproken die ervoor gekozen heeft om veel te zwaar te worden."

Obesitas is een aandoening waarbij veel meer meespeelt dan alleen voeding en beweging. Binnen het Obesitascentrum van ZGT ziet hij welke impact ernstig overgewicht heeft op het dagelijks leven. Tegelijkertijd merkt hij dat er nog veel onbegrip bestaat over obesitas en de oorzaken ervan.

Meer dan alleen leefstijl

Veel mensen denken nog steeds dat obesitas ontstaat doordat iemand alleen te veel eet en te weinig beweegt. Volgens Tim is dat beeld te eenvoudig. "Obesitas ontstaat niet door één oorzaak. Erfelijkheid, gezondheid, medicijnen, de leefomgeving en iemands persoonlijke situatie spelen allemaal een rol."

Ook ervaringen en omstandigheden in de kindertijd kunnen invloed hebben op het ontstaan van obesitas. Daardoor hebben mensen niet allemaal dezelfde kans om een gezond gewicht te behouden. Tim zegt daarover: "Het hele eigen schuld, dikke bult-verhaal slaat eigenlijk nergens op."

Dat betekent niet dat leefstijl onbelangrijk is. Gezond eten, voldoende bewegen en goed slapen blijven belangrijk voor de gezondheid. Maar voor mensen met ernstig overgewicht is dat vaak niet voldoende om blijvend gewicht te verliezen.

Juist daarom ervaren veel mensen met obesitas dat afvallen en op gewicht blijven veel moeilijker is dan vaak wordt gedacht.

Waarom afvallen zo moeilijk is

Veel patiënten die bij het Obesitascentrum komen, hebben al meerdere afvalpogingen achter de rug. Soms zijn zij tientallen kilo's afgevallen, maar komt het gewicht later weer terug.

Dat heeft te maken met de manier waarop het lichaam werkt. Tim legt uit: "Wanneer iemand veel gewicht verliest, probeert het lichaam dat verlies vaak weer te compenseren. Je lijf zal alles doen om terug te keren naar het oude gewicht."

Daardoor wordt langdurig afvallen vaak een voortdurende strijd. Dat verklaart waarom mensen zich jarenlang inspannen zonder het resultaat vast te kunnen houden.

Het gaat om meer dan kilo's

Voor patiënten draait een behandeling zelden alleen om een lager getal op de weegschaal. Achter de wens om af te vallen zit vaak een veel groter verhaal.

Mensen willen weer kunnen spelen met hun kinderen, een trap oplopen zonder buiten adem te raken of minder afhankelijk zijn van medicijnen. Ook gezondheidsproblemen zoals hoge bloeddruk, slaapapneu of gewrichtsklachten kunnen een belangrijke reden zijn om hulp te zoeken. Tim merkt dat het voor patiënten vaak om veel meer gaat dan afvallen alleen. "Het gaat echt vaak over het verbeteren van je leven."

Achter de hulpvraag zitten regelmatig jaren van teleurstellingen, schaamte en onzekerheid. De impact van obesitas op het dagelijks leven wordt vaak onderschat. In gesprekken merkt Tim hoeveel verdriet daar soms achter schuilgaat.

Mensen geven zichzelf de schuld als afvallen niet lukt. Tegelijkertijd ervaren zij regelmatig onbegrip vanuit hun omgeving. Dat maakt de stap naar hulp zoeken soms extra moeilijk.

Behandeling die past bij de patiënt

Binnen het Obesitascentrum werken verschillende zorgverleners samen om patiënten te begeleiden. Samen bekijken zij welke behandeling het beste aansluit bij de persoonlijke situatie van de patiënt.

De behandeling van obesitas ontwikkelt zich bovendien snel. De aandacht voor medicijnen tegen obesitas is de afgelopen jaren sterk toegenomen. Volgens Tim zullen medicatie en chirurgie elkaar in de toekomst waarschijnlijk steeds vaker aanvullen.

Tegelijkertijd benadrukt hij dat medicatie geen eenvoudige oplossing is. Obesitas is een chronische aandoening die vraagt om een combinatie van behandeling, begeleiding en leefstijlverandering.

Meer begrip voor obesitas

De kennis over obesitas groeit, maar volgens Tim is er nog steeds veel werk te doen. Niet alleen in de maatschappij, maar ook binnen de zorg.

Ook de beeldvorming rondom obesitas helpt niet altijd mee. Op sociale media lijken succesverhalen soms de norm, terwijl anderen jarenlang worstelen met hun gewicht. Daardoor ontstaat te gemakkelijk het idee dat iedereen met voldoende discipline kan afvallen.

Hij hoopt daarom dat er nog meer aandacht komt voor de achterliggende oorzaken van obesitas en wat de aandoening betekent voor het dagelijks leven. Daarbij vindt hij het belangrijk dat er meer begrip ontstaat voor de uitdagingen waar mensen mee te maken hebben. "Het is ongelooflijk gezond om af te vallen. Het is ongelooflijk lastig om af te vallen."

Uiteindelijk draait obesitaszorg niet alleen om het verliezen van kilo’s, vooral om het verbeteren van gezondheid, kwaliteit van leven en de mogelijkheden voor de toekomst. Goede zorg begint met begrip voor die complexiteit.