Logo ZGT Logo, terug naar Home
Scancontrole

Dementie is de verzamelnaam van ruim vijftig ziektes waarbij het geheugen geleidelijk achteruitgaat. Als iemand geheugenproblemen heeft, wil dat niet zeggen dat iemand dement is. Bij dementie is meer aan de hand. Het karakter en gedrag van de patiënt kunnen veranderen en er kunnen stemmingswisselingen optreden. Uiteindelijk worden de problemen zo ernstig dat iemand in het dagelijks leven niet goed meer kan functioneren.

 

De meest voorkomende vormen van dementie zijn de ziekte van Alzheimer, vasculaire dementie, Lewy Body Dementie en  Frontotemporale dementie.

Alzheimer

De ziekte van Alzheimer is de meest voorkomende vorm van dementie. Naar schatting lijdt een op de drie tachtigjarigen in min of meerdere mate aan de ziekte van Alzheimer. De ziekte is genoemd naar de arts en onderzoeker Alois Alzheimer. Het is een progressieve hersenaandoening, waarbij geleidelijk steeds meer hersencellen verloren gaan. De oorzaak hiervan is nog niet duidelijk. De ziekte begint vaak tussen het 70ste en 80ste levensjaar, maar kan ook veel vroeger of later beginnen. Het verloop en de verschijnselen verschillen per persoon, maar meestal begint de ziekte met stoornissen van het korte termijn geheugen, zaken van het hier en nu onthouden wordt steeds moeilijker. Later ontstaan problemen met organiseren en plannen van taken, er kunnen karakter- en stemmingsveranderingen optreden en ook het handelen raakt verstoord. Geleidelijk aan wordt de patiënt toenemend afhankelijk van hulp en zorg van anderen. Vaak ontstaan er in een later stadium ook hallucinaties, gedragsstoornissen en lichamelijke klachten.

Rol van de geriater 

Helaas is er (nog) geen genezing mogelijk van de ziekte van Alzheimer, wel kan de juiste begeleiding, zorg en soms medicatie helpen een deel van de verschijnselen te verminderen en de kwaliteit van leven van de patiënt en zijn omgeving te verbeteren. 

De geriater is één van de specialisten die zich bezighoudt met de behandeling van Alzheimer. Op de geheugenpolikliniek doen we in één dag met meerdere specialisten onderzoek naar de aard en oorzaak van geheugenproblemen waarbij geprobeerd wordt niet alleen een diagnose te stellen maar vooral ook verhelpbare oorzaken van geheugenverlies vast te stellen. Als er sprake is van een (Alzheimer)dementie is genezing niet mogelijk en zal de geriater de patiënt verwijzen naar organisaties voor hulp en begeleiding in de thuissituatie. Indien zinvol wordt medicatie voorgeschreven en zal de geriater de patiënt vervolgen. 

Frontaalkwab- of frontotemporale dementie (ziekte van Prick)

Frontaalkwabdementie is een vorm van dementie waarbij met name het voorste deel van de hersenen is aangedaan. De voorste hersenen regelen het gedrag en zijn vooral betrokken bij het beginnen en stoppen van handelingen. Patiënten met een frontaalkwabdementie kunnen niet meer goed beoordelen welk gedrag gepast is in welke situatie. Zo worden ze in gezelschap vaak onbeleefder, maken ze meer ruzie of worden ze zelfs agressief. Ze houden geen rekening met anderen, gebruiken grovere taal of gaan lachen bij ernstige gebeurtenissen. Daarbij worden patiënten vaak toenemend ontremd en impulsiever. Zo kunnen ze teveel en te gulzig gaan eten omdat ze zich niet meer kunnen beheersen. Ook op sexueel gebied kunnen ze ontremd raken. Ze gaan vaak roekelozer autorijden of kunnen gaan stelen. Er is vaak spraken van stemmingswisselingen en apathie. Apathie is een gebrek aan motivatie. Hierdoor komen patiënten tot niets meer. In een later stadium worden geheugen en de taal aangedaan. Tenslotte worden mensen steeds dwangmatiger. Dit kan zich uiten in het overdreven verzamelen van spullen of een overdreven behoefte aan vaste patronen. 

Frontaalkwabdementie ontstaat vaak tussen de 40 en 60 jaar. Omdat het geheugen vaak lang intact blijft en de ziekte zich vooral uit met gedragsproblemen, duurt het vaak erg lang voordat patiënt verwezen wordt en de diagnose gesteld. Frontale dementie wordt vaak verward met psychiatrische ziekten als depressie of overspannenheid. Een bijzondere vorm van frontaalkwab dementie is semantische dementie waarbij al vroeg in het ziektebeeld het vermogen tot spreken verloren gaat.

Patiënten met een frontaalkwabdementie hebben er zelf meestal weinig last van. De familie heeft er juist heel veel last van. Hierdoor kan de zorg voor iemand met frontaalkwabdementie erg zwaar zijn. 

Rol van de geriater

Geriaters hebben niet alleen veel ervaring met allerlei vormen van geheugenverlies, maar zijn ook goed opgeleid om psychiatrische ziektes zoals stemmingsproblemen (depressie) te herkennen en het onderscheid tussen beiden te maken. Dit gebeurt op de geheugenpoli waar ook onderzocht wordt of er geen lichamelijke oorzaak is voor de klachten. 

Lewy Body dementie

Een vorm van dementie waarbij in de hersenen afwijkingen gevonden worden die wij Lewy lichaampjes noemen. De ziekte kenmerkt zich door stoornissen in aandacht en concentratie, hallucinaties en verschijnselen die lijken op de ziekte van Parkinson (tremoren (bevingen), stijfheid, langzame beweging, een gebogen houding en een afwijkende manier van lopen). Kenmerkend voor Lewy body dementie zijn verder de sterke schommelingen in de achteruitgang van het verstandelijk functioneren. In het begin van de ziekte vallen vooral aandachtstoornissen op. Het geheugen en het uitvoeren van handelingen blijven meestal lange tijd goed. Al vroeg in het ziekteproces kunnen visuele hallucinaties optreden, mensen gaan dingen zien die er niet zijn. De dementie is hierdoor niet altijd gemakkelijk te herkennen. Een extra probleem is dat mensen met Lewy body dementie erg gevoelig kunnen zijn voor de bijwerkingen van medicijnen tegen deze hallucinaties. Veel patiënten met Lewy body dementie maken regelmatig perioden van verwardheid door. Ook andere verschijnselen komen voor, zoals depressiviteit en wanen. Erfelijke gevallen van Lewy body dementie zijn heel zeldzaam.

Rol van de geriater

Behalve het stellen van de diagnose is juist deze bij deze vorm van dementie vaak (tijdelijk) goed effect te bereiken met medicijnen die de afbraak van bepaalde stoffen in de hersenen remmen (cholinesterase remmers). Daarnaast zal het geriatrisch team op de geheugenpolikliniek informatie verstrekken over de begeleiding van de patiënt en niet te vergeten van de mantelzorgers die voor de patiënt zorgen. 

Vasculaire dementie

Vasculaire dementie is een vorm van dementie die veroorzaakt wordt door schade van de hersenen door doorbloedingsstoornissen, vaak heeft de patiënt een of meerdere herseninfarcten doorgemaakt of lijdt aan andere vormen van hart- en vaatziekten. Na de ziekte van Alzheimer is het de meest voorkomende vorm van dementie. Bovendien komen combinaties van de ziekte van Alzheimer en vasculaire dementie veelvuldig voor. De symptomen van vasculaire dementie worden mede bepaald door welke hersengebieden zijn aangedaan. In het algemeen is bij deze vorm van dementie het geheugen pas later in het ziekteproces aangedaan. Kenmerkender dan geheugenproblemen zijn traagheid in denken en handelen, taalproblemen en problemen met het verrichten van bekende handelingen als aan- of uitkleden (apraxie) en logisch denken. Daarnaast leidt vasculaire schade van de hersenen ook tot lichamelijke problemen zoals verlammingen, loop- en evenwichtsstoornissen en traagheid. Het verloop van de ziekte is progressief, maar vaak meer trapsgewijs, met stabiele periodes en acute verslechteringen.

Rol van de geriater

De geriater is één van de specialisten werkzaam op het gebied van dementie. Via de geheugenpoli wordt samen met neurologen onderzoek gedaan naar de aard en oorzaak van cognitieve problemen met ook aandacht voor de lichamelijke klachten, psychiatrische stoornissen en gedragsstoornissen. Een hersenscan (MRI) waarop vaatschade van de hersenen aangetoond kan worden, kan de diagnose vasculaire dementie ondersteunen. Als er sprake is van vasculaire dementie zal er om verdere hersenschade te beperken extra aandacht zijn voor optimaliseren van de behandeling van risico factoren voor vaatziekten als hoge bloeddruk (hypertensie).

Meer informatie