Multiple sclerose
Wat is Multiple sclerose (MS)?
Multiple sclerose (MS) is een chronische en progressieve aandoening van het centrale zenuwstelsel. Het centrale zenuwstelsel bestaat uit de hersenen en het ruggenmerg, die samen vrijwel alle functies in ons lichaam aansturen. Bij MS valt het immuunsysteem per ongeluk de beschermende laag rondom de zenuwvezels aan. Deze laag heet myeline. Myeline zorgt ervoor dat zenuwbanen signalen snel en goed kunnen doorgeven.
Als myeline beschadigd is, werken de signalen minder goed of helemaal niet meer. Dit kan verschillende klachten geven, afhankelijk van welk deel van het zenuwstelsel is aangetast. Veel voorkomende klachten zijn:
Vermoeidheid
Moeite met bewegen, zoals spierzwakte of problemen met coördinatie
Gevoelsstoornissen, zoals tintelingen of gevoelloosheid
Problemen met zien, zoals wazig of dubbelzien
Evenwichtsproblemen
Moeite met spreken en denken
Problemen met plassen en ontlasting
Hoewel er op dit moment geen genezing voor MS is, zijn er wel behandelingen die de symptomen kunnen verminderen. Deze behandelingen kunnen ook helpen om de ziekte langzamer te laten verlopen en de kwaliteit van leven van mensen met MS te verbeteren. Het is belangrijk dat mensen die symptomen hebben die op MS kunnen wijzen, naar een zorgverlener gaan. Een vroege diagnose en gerichte behandeling kunnen de ziekte beter onder controle houden.
MS kan verschillende vormen aannemen
Relapsing-Remitting MS (RRMS): Bij deze vorm ervaren mensen symptomen in episoden, gevolgd door periodes van (gedeeltelijk) herstel waarin symptomen verminderen of zelfs volledig verdwijnen.
Secundaire Progressieve MS (SPMS): Deze vorm van MS ontwikkelt zich bij sommige mensen met RRMS na verloop van tijd. Na een periode van puur relapsing-remitting symptomen, beginnen de symptomen geleidelijk erger te worden zonder duidelijke periodes van herstel. Deze geleidelijke achteruitgang kan vroeg in de ziekte of later optreden.
Primair Progressieve MS (PPMS): Bij deze vorm van MS ervaren mensen vanaf het begin geleidelijk toenemende symptomen zonder duidelijke episoden van herstel.
Hoewel er op dit moment geen genezing voor MS is, zijn er wel behandelingen beschikbaar die gericht zijn op het verminderen van symptomen, het tegengaan van nieuwe ontstekingen en het verbeteren van de kwaliteit van leven van mensen met MS.
Onderzoek/diagnose
De diagnose MS kan lastig zijn, omdat de symptomen wisselen en soms lijken op die van andere ziektes. Vaak worden meerdere onderzoeken gedaan.
Gesprek met een neuroloog over je medische geschiedenis en de symptomen die je ervaart.
Een neurologisch onderzoek. Tijdens dit lichamelijke onderzoek wordt systematisch onderzocht hoe de verschillende onderdelen van het zenuwstelsel functioneren. Er wordt onder andere gekeken naar het lopen, de kracht en de reflexen.
Een MRI-scan van de hersenen en het ruggenmerg.
Liquoronderzoek: door middel van een lumbaalpunctie (ruggenprik) wordt met een naald een paar milliliter hersenvocht weggehaald voor onderzoek.
Een bloedonderzoek om andere ziektes uit te sluiten.
Onderzoek naar de oogzenuwen.
Vaak is niet er direct zekerheid over de diagnose. Het stellen van de diagnose MS kost tijd. Het is belangrijk om open te communiceren met je neuroloog tijdens het diagnostische proces.
Herkenning relapse/ pseudo-relapse
Een terugval, ook wel relapse of schub (uitgesproken als sjoep) genoemd, is een periode waarin nieuwe symptomen kunnen ontstaan of de bestaande MS-klachten plotseling verergeren. Niet alle mensen met MS ervaren terugvallen en de symptomen en ernst ervan kunnen sterk variëren van persoon tot persoon.
Het herkennen van een terugval kan soms lastig zijn, omdat symptomen van MS ook kunnen worden veroorzaakt door andere factoren, zoals griep, vermoeidheid of stress. Maar er zijn een aantal tekenen die kunnen wijzen op een terugval.
Nieuwe symptomen
Als je nieuwe symptomen ervaart die je nog niet eerder hebt gehad, kan dit wijzen op een terugval. Deze symptomen kunnen variëren van problemen met bewegen, gevoelsstoornissen, problemen met zien, vermoeidheid, tot problemen met spreken en denken.
Verergering van bestaande symptomen
Als je al symptomen van MS hebt en ze plotseling erger worden of opnieuw optreden na een periode van stabiliteit, kan dit ook een teken zijn van een terugval. Bijvoorbeeld, verergering van een al bestaande loopstoornis.
Duur van symptomen
Een terugval wordt gekenmerkt door het optreden van nieuwe symptomen of een verergering van bestaande symptomen die langer dan 24 uur aanhouden. Deze symptomen kunnen geleidelijk erger worden gedurende enkele dagen tot weken.
Als je denkt dat je een terugval hebt, is het belangrijk om dit te bespreken. Je MS-zorgverlener kan symptomen evalueren en bepalen of het inderdaad een terugval is of dat er andere factoren zijn die je symptomen kunnen verklaren. Het bijhouden van een dagboek waarin je eventuele veranderingen in je symptomen noteert, kan ook nuttig zijn om je zorgverlener te helpen bij het stellen van de juiste diagnose.
Pseudo-relapse/-schub
Een pseudo-relapse, ook wel functionele terugval genoemd, is een situatie waarin de bestaande symptomen van MS tijdelijk verergeren zonder dat er sprake is van nieuwe ontstekingen in het zenuwstelsel. In tegenstelling tot een relapse, wordt een pseudo-relapse veroorzaakt door andere factoren die de bestaande MS-symptomen tijdelijk verergeren, maar geen nieuwe schade aan het zenuwstelsel veroorzaken. Het onderscheid tussen een echte terugval en een pseudo-relapse kan soms lastig zijn. Echter, een pseudo-relapse wordt niet veroorzaakt door nieuwe ontstekingen in het zenuwstelsel, maar eerder door externe factoren die tijdelijke verergering van symptomen veroorzaken.
Als je twijfelt over de oorzaak van je symptomen, is het belangrijk om dit te bespreken. Je MS-zorgverlener kan helpen bij het bepalen of het om een echte terugval gaat of om een pseudo-relapse en passende maatregelen aanbevelen.
Enkele mogelijke oorzaken van een pseudo-relapse
Koorts of infectie
Een verhoging van de lichaamstemperatuur als gevolg van een infectie, zoals een verkoudheid of blaasontsteking, kan de bestaande MS-symptomen tijdelijk verergeren. Zodra de infectie onder controle is, kunnen de symptomen weer afnemen.
Warmtegevoeligheid
Veel mensen met MS ervaren een verergering van symptomen bij blootstelling aan warmte, zoals tijdens warm weer, warme baden of intensieve lichaamsbeweging (de medische term hiervoor is het Uhthoff-fenomeen). Dit kan leiden tot een tijdelijke verergering van symptomen die verdwijnt zodra je weer afkoelt.
Stress
Stress kan een trigger zijn voor een tijdelijke verergering van MS-symptomen. Dit kan bijvoorbeeld optreden tijdens een periode van intense emotionele stress of na een fysiek of mentaal stressvolle gebeurtenis.
Vermoeidheid
Ernstige vermoeidheid kan de bestaande MS-symptomen verergeren of doen lijken alsof ze verergeren. Dit kan voorkomen bij langdurige fysieke of mentale inspanning, slaapgebrek of overbelasting.
Behandeling van een relapse
Om de duur van de relapse te verkorten en sneller te herstellen, kan ervoor worden gekozen om deze te behandelen met corticosteroïden, zoals methylprednisolon. Dit medicijn kan worden toegediend via een infuus gedurende enkele dagen of door middel van tabletten. Deze kuur verbetert niet de uiteindelijke uitkomst, maar kan ervoor zorgen dat klachten eerder zijn hersteld. Je MS-zorgverlener bepaalt of dit medicijn wordt voorgeschreven. Daarbij wordt ook gekeken naar de mogelijke bijwerkingen en complicaties.
Waarom behandeling niet zinvol is bij een pseudo-relapse
Een pseudo-relapse wordt niet veroorzaakt door nieuwe ontstekingen in het centrale zenuwstelsel. In plaats daarvan worden de symptomen veroorzaakt door bijvoorbeeld stress, vermoeidheid, koorts, infecties of oververhitting.
Omdat een pseudo-relapse niet door ontstekingen wordt veroorzaakt, zullen corticosteroïden niet effectief zijn bij het behandelen ervan. In plaats daarvan is het belangrijk om te achterhalen wat de veroorzaker is van de symptomen en die te behandelen. Denk bijvoorbeeld aan het verminderen van stress, het verbeteren van de slaapkwaliteit en het vermijden van oververhitting.